Jul 29, 2020

මහ මැතිවරණය දිනන්නෙ කවුද?

මහ මැතිවරණය දිනන්නෙ කවුද? පොහොට්ටුවේ අය කියන්නේ එයාලා තුනෙන් දෙකක් අරගෙන දිනන බවයි. සජිත් ප්‍රේමදාස කියන්නේ තමන් දිනලා ආණ්ඩුව හදනවා කියලාය.  එක්සත් ජාතික පක්ෂය ආණ්ඩුවට එකතු වේවිදැයි අහන ප්‍රශ්නයට ඔවුන් කියන්නේ තමන් කා සමගවත් එකතු නොවී තනියෙන් ආණ්ඩුවක් හදන බවයි. මේ අතරේ ජාතික ජන බලවේගය හෙවත් මාලිමාව කියන්නේ තමන් විපක්ෂය බවට පත්වෙන බවින් තමන්ට ඡන්දය දෙන්න කියාය. මේ කතාවල ඇත්ත නැත්ත සොයන්නට යන විට ඡන්ද දායකයාගේ මොළේ කොලොප්පන් වෙන්නේය.

මහ මැතිවරණය පැවැත්වෙන්නේ මන්ත්‍රීවරුන් 225ක් තෝරා ගන්නටය. එයින් 29ක් ජාතික ලැයිස්තුවෙන් පත් වෙයි. ඒ මන්ත්‍රී තනතුරු 29 පක්ෂ අතර  බෙදෙන්නේ එක් එක් පක්ෂය රටපුරා තරග කර ලබා ගන්නා ඡන්ද ප්‍රමාණයට සමානුපාතිකවය. මේ අනුව සෑම ඡන්දකටම වටිනාකමක් ලැබෙන්නේ ජාතික ලැයිස්තුව තුළින්ය.

සෙසු මන්ත්‍රී ධුර 196 පත්වන්නේ දිස්ත්‍රික්ක පදනමිනි. පලාතකට 04 බැගින් ආසන 36ක්ද වෙන් කර දෙනු ලැබේ. රටේ මුළු ඡන්ද සංඛ්‍යාව 160න් බෙදා පරිමිත ඡන්ද සංඛ්‍යාව සොයා ගැනීමෙන් අනතුරුව ඒ ඒ කොට්ඨාසයේ ඡන්ද සංඛ්‍යාව පරිමිත ඡන්ද සංඛ්‍යා‍වෙන් බෙදීමෙන් ඒ ඒ කොට්ඨාසයේ මන්ත්‍රීන් ගණන සොයා ගනු ලැබීමෙන් ඉතිරි මන්ත්‍රී ධුර160 බෙදා දෙනු ලැබේ.  එහිදී එක් දිස්ත්‍රික්කයක් ඡන්ද කොට්ඨාශයක් ලෙස සැලකෙන අතර, ඒ කොට්ඨාශය නියෝජනය කිරීම සඳහා තෝරා පත්කර ගන්නා මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව විසින් ගැසට් පත්‍රයේ පළ කරනු ලැබේ. ඒ ධුර සංඛ්‍යාවට තුනක් එකතු කර තම නාම යෝජනා පත්‍රය සෑම පක්ෂයක්ම හෝ කණ්ඩායමක් විසින්ම ඉදිරිපත් කළ යුත්තේය.

කොට්ඨාශය තුළ වැඩිම ඡන්ද ලබා ගත් පක්ෂය හෝ කණ්ඩායමට පිටට තට්ටුවක් දමා ප්‍රශංසා කොට ඔවුනට 'ප්‍රසාද' හෙවත් බෝනස් මන්ත්‍රී ධුරයක් ලබා දෙනු ලැබේ. එම ධුරය එම ජයග්‍රාහී කණ්ඩායමේ අපේක්ෂකයන් අතරින් ජයග්‍රාහකයාට, එනම් වැඩිම මනාප ඡන්ද ප්‍රමාණයක් ලබා ගත් පුද්ගලයාට පිරිනැමේ.

ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව ලැබෙන මුළු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද ඡන්ද සංඛ්‍යාව ඉවත් කළ විට වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාව ලැබේ. ඡන්ද කොට්ඨාශයක් තුළ (එනම්, දිස්ත්‍රික්කයක් තුළ) මේ වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් සියයට 5ක් හෙවත් 1/20ක් වත් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ පක්ෂ සහ කණ්ඩායම් විසින් ලබාගත් ඡන්ද මින් පසුව තරගයෙන් ඉවත් කෙරෙයි.  එයට හේතුව වලංගු මුළු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් 1/20ක් ලබා නොගන්නා පක්ෂ හෝ කණ්ඩායම් තරගයේ කඩුල්ල පැනීමට නුසුදුස්සන් වන බව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා ඇති නිසාය. එමෙන්ම ඒ අවස්ථාවේදී මුළු මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව 196ක් පමණක් වූ අතර ජාතික ලැයිස්තුව හඳුන්වා දෙන ලද්දේ ද 14 වන සංශෝධනය මගිනි.

1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් මේ අලුත් සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය හඳුන්වා දෙන විට මනාප ලකුණු කිරීමේ ඉඩක් ඡන්ද දායකයාට නොවීය. කොට්ඨාශය තුළ තම ඡන්දය පාවිච්චි කරන ලද්දේ තමන් කැමැති දේශපාලන පක්ෂයට වන අතර, පක්ෂය විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයන් අනුපිළිවෙළින් තේරීපත්වීම සිදුවිය. මේ වෙනුවට එක් ඡන්ද දායකයෙකුහට තමා ඡන්දය දෙන පක්ෂයේ ලැයිස්තුවේ සිටින අපේක්ෂකයන් එක් කෙනෙකුට, දෙදෙනෙකුට හෝ තුන් දෙනෙකුට මනාප ලබා දිය හැකි සේ ක්‍රමය වෙනස් කරනුලැබුවේ 1988 අග දී ගෙන ආ 14 වන සංශෝධනය මගිනි.

1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් මේ අලුත් සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය හඳුන්වා දෙන විට එළිපත්ත පැනීමට අවශ්‍ය ඡන්ද සංඛ්‍යාව 12.5% ක් හෙවත් 1/8ක් විය. මේ ගණන 1/20හෙවත් 5% දක්වා අඩු කරනු ලැබුවේ 1988 අග දී ගෙන ආ 15 වන සංශෝධනය මගිනි.ඉන් පසුව 1/20 ට වඩා ඡන්ද ලබා ගෙන එසේ සුදුසුකම් සහිත වූ පක්ෂ සහ කණ්ඩායම් විසින් ලබා ගත් මුළු ඡන්ද සංඛ්‍යාව එකට එකතු කරනු ලැබේ. එම ඡන්ද සංඛ්‍යාව අදාළ ඡන්ද කොට්ඨාශයට හිමි, එනම් එය විසින් පත් කරගත හැකි වූ මන්ත්‍රී ධුර ප්‍රමාණයෙන් එකක් අඩු කරන ලද සංඛ්‍යාවෙන් බෙදනු ලැබේ. එවිට ලැබෙන ගණන සම්ප්‍රයුක්ත ඡන්ද සංඛ්‍යාව ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය වැදගත් නිර්නායකයකි. එනම්, එම දිස්ත්‍රික්කයෙන් මන්ත්‍රී ධුරයක් දිනා ගැනීමට කිසියම් පක්ෂයක් හෝ කණ්ඩායමක් විසින් එම සම්ප්‍රයුක්ත ඡන්ද සංඛ්‍යාව හෝ එහි ගුණාකාරයක් ලබා තිබීම අවශ්‍යය.

 ඉන් පසුව ඒ ඒ පක්ෂයට හිමි ආසන සංඛ්‍යාව සොයා ගැනීම සඳහා ඒ ඒ පක්ෂය ලැබූ ඡන්ද සංඛ්‍යාව සම්ප්‍රයුක්ත ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් බෙදනු ලබයි. ඒ ඒ පක්ෂයට හිමි ආසන සංඛ්‍යාව සොයා ගත් පසුව අපේක්ෂකයන් ලැබූ මනාප සංඛ්‍යාව මත තෝරා ගත් මන්තීවරු කවුරුන්දැයි තීරණය කරනු ලබයි. මෙසේ බෙදා දීමේදී මන්ත්‍රී ධුරයක් හෝ කිහිපයක් ඉතිරි වන අවස්ථා තිබේ. එම මන්ත්‍රී ධුර වැඩිම ශේෂය හිමි පක්ෂයට හෝ පක්ෂවලට ලබා ගැනීමට හැකි වෙයි.මෙය සරලව තේරුම් කර ගැනීම පිණිස 2015 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ඡන්ද ප්‍රතිඵලය සලකා බලමු. එහිදී අලියා ලකුණෙන් තරග කළ එක්සත් ජාතික පක්ෂය ඡන්ද 640,743ක් ලබා ගත් අතර, බුලත් කොළය ලකුණෙන් තරග කළ එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය ඡන්ද 474,063ක් ලබා ගත්තේය. සීනුව ලකුණෙන් තරග කළ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ලබා ගත්තේ ඡන්ද 81,391 කි. සෙසු පක්ෂ අතර එක් පක්ෂයක් වත් සියයට 5ක් ලබා එළිපත්ත පැනීමට සුදුසුකම් ලබා නොතිබිණි.

කොට්ඨාශය ජයග්‍රහණය කරන ලද්දේ එක්සත් ජාතික පක්ෂය බැවින් ප්‍රසාද මන්ත්‍රී ධුරය ඔවුන්ට හිමි විය. එම පක්ෂයේ මනාප ලැයිස්තුවෙහි ප්‍රථම ස්ථානයේ සිටි අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා ට එම ප්‍රසාද මන්ත්‍රී ධුරය හිමි විය.

ඉන් පසුව ඉහත කී පක්ෂ තුන ලබා ගත් ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙහි එකතුව වන 1,196,197 කොට්ඨාශයට හිමි මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව වන 19න් එකක් අඩු කළ සංඛ්‍යාවෙන් එනම් 18න් බෙදනු ලැබේ. එවිට ලැබෙන සංඛ්‍යාව 66,455 කි. එනම්, කොට්ඨාශය තුළ ඡන්ද 66,455ක් ලබා ගන්නා ඕනෑම පක්ෂයකට එක් මන්ත්‍රී ධුරයක් නියත ලෙසම හිමි වෙයි. එම සංඛ්‍යාවේ ගුණාකාරයක් ලබා ගන්නා පක්ෂවලට එකී ගුණාකාරයට අනුව මන්ත්‍රී ධුර වැඩි වෙයි.

දැන් එක්සත් ජාතික පක්ෂය ලබා ගත් ඡන්ද සංඛ්‍යාව වන 640,743 නම් සංඛ්‍යාව 66,455 න් බෙදීමෙන් එම පක්ෂයට හිමි මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව 9.64ක් බව ගණනය කළ හැකිය. ඒ අනුව ප්‍රසාද මන්ත්‍රී ධුරය ලැබූ රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතාට පසුව එම ලැයිස්තුවේ සිටින අපේක්ෂකයන් 9 දෙනා අනුපිළිවෙළින් මන්ත්‍රී ධුර සඳහා පත්වෙති.

මී ළඟට මේ ආකාරයටම එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය ලබා ගත් 474,063 ඡන්ද සංඛ්‍යාව 66,455 න් බෙදූ විට 7.13ක් ලැබෙන අතර, ඒ එමසන්ධානයට හිමි මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව 7 ක් වෙයි.ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ලබා ගත් 81,391 ඡන්ද සංඛ්‍යාව 66,455 න් බෙදූ විට  ලැබෙන අගය 1.22 ක් වන අතර, එම පක්ෂයට හිමි මන්ත්‍රී ධුර සංඛ්‍යාව 1 ක් වෙයි.දැන් මන්ත්‍රී ධුර 18ක් විවිධ පක්ෂ අතර (1+9+7+1 ආකාරයට ) බෙදා දී හමාරය. නමුත් කොළඹ ඡන්ද කොට්ඨාශයට මන්ත්‍රීවරුන් 19ක් පත් කළ යුතු හෙයින් තවත් මන්ත්‍රී ධුරයක් ඉතිරි ය. එම ධුරය ලබා ගැනීම අතීරණාත්මක වන අතර තරමක් දුරට වාසනාව මත රඳා පවතී. මන්ද යත්, එය ලබා ගන්නේ ඉහත ගුණාකාර අනුව මන්ත්‍රී ධුර බෙදීමේදී වැඩිම ශේෂයක් හිමි පක්ෂයට එම මන්ත්‍රී ධුරය හිමි වන බැවිනි.

මේ අවස්ථාවේදී එ ජා ප යේ ශේෂය 0.64 ක්ද, එ ජ නි ස යේ ශේෂය 0.13 ක් ද, ජ වි පෙ ශේෂය 0.22 ද ක්වන බැවින් වැඩිම ශේෂය හිමි එක්සත් ජාතික පක්ෂයට මෙම ශේෂගත මන්ත්‍රී ධුරය හෙවත් ජන වහරට අනුව 'කොටය' හිමි වෙයි. එම නිසා එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ලැයිස්තුවේ 11 වන ස්ථානයේ සිටි මනෝ ගනේෂන් මහතා ට එම ධුරය හිමි විය.මෙවර මහ මැතිවරණය දිනන්නේ කවුරුන්ද කියා කීම අනාවැකි කරුවන්ට පවරා, ඉහත විස්තරය දෙස බැලීමෙන් ගණන් හදා බැලීමට ඔබටම හැකි වනු ඇත.

වංශනාථ නවරත්න විසිනි.
-මතු සම්බන්ධයි-

 

මෙම ප්‍රවෘත්තිය පූර්ණවශයෙන් පිළිනොගන්නේ නම් ඔබට පිළිතුරු පල කර ගැනීමේ අයිතිය තිබේ. ඔබේ අනන්‍යතාවය සමඟ ඔබට පිළිතුරුදීමට හැකිය.
ඊමේල් - [email protected] දුරකථන - +94 114 546 362

Top